Francis  Bacon

203 obrazy - galeria malarstwa

1929 - 1991

Francis Bacon (Dublin 1909 – Madryt 1992), najznakomitszy malarz brytyjski XX wieku. Twórca własnej, oryginalnej figuracji ekspresjonistycznej, uznawany za czołowego autora sztuki egzystencjalnej. Nie ukończył żadnych studiów artystycznych, a malować zaczął podczas pobytu w Paryżu, pod wpływem fascynacji sztuką Pabla Picassa i surrealistycznymi filmami Luisa Bunuela. Bacon początkowo malował akwarele, projektował meble i tkaniny, by w końcu roku 1929 zwrócić się ku malarstwu olejnemu. W 1933 stworzył serię przejmujących płócien podejmujących temat Ukrzyżowania; po swojej debiutanckiej wystawie w 1934 w Londynie porzucił malarstwo na 10 lat. Wtedy też zniszczył niemal wszystkie swe dotychczasowe prace. W 1945 pokazał Trzy studia postaci na podstawie tematu Ukrzyżowania, powracając do zarzuconego przed laty motywu. W tych pracach Bacon odszedł od tradycyjnego sposobu obrazowania, koncentrując się na studiowaniu ludzkiego cierpienia, rozgrywającego się także u stóp krzyża. Pierwszą wystawę indywidualną po długiej przerwie miał w 1949 w londyńskiej Hanover Gallery, a następnie w Nowym Jorku w 1953 i w Paryżu w 1957.

Początki jego malarstwa wiązano z surrealizmem, z czasem wykształcił jednak własny, odrębny styl, pozostając zawsze wierny swoistej, egzystencjalnej odmianie figuracji. Obrazy te określiły pozycję Francisa Bacona jako najbardziej zdecydowanego, obok Grahama Sutherlanda, zwolennika malarstwa ekspresyjnego w Wielkiej Brytanii. Większość jego dzieł ukazuje samotne postaci, czasem niewielkie grupy osób, dramatycznie zdeformowane, o zakłóconych, zwiastujących dramat proporcjach, malowane we wzmagających napięcie barwach (chętnie wykorzystywał ekspresyjne i symboliczne walory czerwieni). Bacon umieszczał te postaci w odpychającej, zredukowanej przestrzeni, pozbawionej ciepła, ujętej w niemal abstrakcyjny sposób. Surową przestrzeń, w której jedynym źródłem światła bywa goła żarówka, kształtował poprzez niezwykłe kadry. Postacie izolował liniami perspektywicznymi, tworzącymi rodzaj klatki, lub umieszczał na podwyższeniu, by „zniweczyć wszelki kontekst sentymentalny”.

Często stosował formę tryptyku, gdzie poszczególne, dopełniające się ujęcia następują kolejno po sobie (Studia ludzkiego ciała, 1970; Ciało w ruchu, 1976; Druga wersja tryptyku 1944, 1988). Bacon podejmował też wspomniane już tematy religijne, nadając im nowy, bardzo współczesny wymiar jednostkowego cierpienia i tragedii. Punktem wyjścia obrazów artysty bywał często także znany temat malarski, jak np. Autoportret Vincenta van Gogha albo rozpoczęta w 1949 seria płócien biorąca za podstawę Portret papieża Innocentego X Diego Velazqueza. Inspirował się dziełami np. Rembrandta, Grunewalda, ale także wykorzystywał tematy i ujęcia z filmów (np. z Pancernika Potiomkin Sergiusza Eisensteina), z prac znanych fotografów (np. Muybridge’a) i fotografii prasowych. Wystawiał niemal na całym świecie, pokazywał prace m.in. na Biennale w Wenecji (1952) i na Documenta w Kassel (1959).

Demonstrując od czasu do czasu swoją wrogość wobec abstrakcji, którą uważał za sztukę wyłącznie dekoracyjną, zyskiwał stale wzrastającą sławę największego malarza współczesności, obstającego przy figuracji. Bacon był postacią bardzo znaną, zarówno na rynku sztuki, jak i ze względu na swój tryb życia i homoseksualne związki. Jego dzieło intryguje niezwykle sugestywną atmosferą, wewnętrznym, egzystencjalnym napięciem, obnażoną intymnością przedstawień. Do stałego repertuaru środków artysty należało spłaszczanie figur, nienaturalne wydłużanie, rozciąganie proporcji ludzkiego ciała. Malował ludzi w trakcie wykonywania banalnych czynności: śpiących, uprawiających seks (Dwie postaci w trawie, 1954). Często wydobywał analogie między człowiekiem a zwierzęciem (Szympans, 1955). Twórczość Bacona wywarła ogromny, nie dający się w pełni ogarnąć wpływ na sztukę współczesną, szczególnie lat 50. i 60. Francis Bacon uważany jest za prekursora nowej figuracji. Także w sztuce polskiej lat 50. i 60. widać wyraźne ślady fascynacji malarstwem Bacona, jego sposobem mówienia o kondycji ludzkiej jako indywidualnym, samotnym dramacie istnienia.